αρχική

«Ανοιχτή προς τη θάλασσα και ανοιχτή στον κόσμο». Θέλουν οι δημότες της Θεσσαλονίκης να επιστρέψουν σ’ αυτό το όραμα για την κάποτε πολυ-πολιτισμική πόλη τους, ιδίως όταν σε περίοδο κρίσης η ετερότητα εκλαμβάνεται ως επιβάρυνση; Πώς νοηματοδοτείται η ιστορία σε μία πόλη που αυτοπροσδιορίζεται ως κοσμοπολίτικη, αν όχι με την αντιπαράθεση για τον δημόσιο χώρο;

Στην ιστορική Πλατεία Ελευθερίας, που λειτουργεί ως παρκινγκ, έχει τοποθετηθεί μεταξύ σταθμευμένων αυτοκινήτων ένα μνημείο του Ολοκαυτώματος στη μνήμη των περίπου 50.000 Εβραίων της Θεσσαλονίκης, της γνωστής στο παρελθόν ως «μικρής Ιερουσαλήμ». Εδώ συγκεντρώθηκαν από τους Γερμανούς Ναζί «το μαύρο Σάββατο» της 11ης Ιουλίου 1942 και κατεγράφησαν –αφού υπέστησαν δημόσιο εξευτελισμό –9.000 άντρες. Τέσσερις χιλιάδες από αυτούς οδηγήθηκαν σε καταναγκαστική εργασία.

Το όνομα της Πλατείας Ελευθερίας υπενθυμίζει την επανάσταση των Νεότουρκων, που ξεκίνησε από τη Θεσσαλονίκη κηρύσσοντας την ίδρυση του τουρκικού έθνους-κράτους το 1908. Ανάμεσά τους ο Μουσταφά Κεμάλ, ο ιδρυτής της σύγχρονης Τουρκίας που μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη. Το όνομά του συνδέεται με τη νίκη των τουρκικών στρατευμάτων επί των ελληνικών στην εκστρατεία της Μικράς Ασίας, η οποία κατέληξε το 1922 στη «μεγάλη καταστροφή», στο ξερίζωμα ενός ελληνικού μακραίωνου πολιτισμού και στην ανταλλαγή πληθυσμών. Πολλοί από τους Μικρασιάτες, τους Πόντιους και τους Θρακιώτες ήρθαν τότε πρόσφυγες στη Θεσσαλονίκη.

Ο δημόσιος χώρος στην πόλη και η αίσθηση γι’ αυτόν πρέπει να ανακτηθεί. Οι τοποθεσίες μνήμης είναι ελάχιστα παρούσες, συνήθως κρυφά και ανώνυμα. Κάτω από την άσφαλτο είναι κρυμμένη η ιστορία αυτής της πόλης, άγνωστη στους περισσότερους.

Η πόλη αναπλάθει την Πλατεία Ελευθερίας ως δημόσιο χώρο, χώρο αναψυχής, συνάντησης και ανάδειξης της ιστορικής μνήμης. Η προκήρυξη έγινε, η κριτική επιτροπή επέλεξε ένα σχέδιο και εκτίμησε περισσότερα. Απομένει μέσω της δημόσιας διαβούλευσης να γίνει η οριστικοποίηση των σχεδίων της ανάπλασης. Στην πρωτόγνωρη για τα ελληνικά δεδομένα πρακτική της διαβούλευσης για τον δημόσιο χώρο είναι χρήσιμες οι εμπειρίες άλλων ευρωπαϊκών πόλεων για τον τρόπο που αυτές δια-πραγματεύονται τη μνήμη τους.